واحِدَةٍ » « 1 » . اين احساس موقعى تبلور پيدا مىكند كه قرآن كريم در يك شكل عاطفى مؤثّر براى ما آن را مطرح مىكند : منظرهء ناهنجارى كه سزاوار است ما را از غيبت ديگران بازدارد ؛ شخص غيبت‌كننده را به خورندهء مردار تشبيه مىكند و مىفرمايد : « يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتاً فَكَرِهْتُمُوهُ وَ اتَّقُوا اللَّهَ » « 2 » . آن‌گاه مىافزايد : « فَكَرِهْتُمُوهُ » ؛ همهء شما آن را ناپسند بداريد . هرگاه جريان از اين قرار باشد ، آيا امكان ندارد كه ما از آن وضع نجات پيدا كنيم ؟ زيرا انسان در حال غيبت كردن از تمام آموزه‌هاى مثبت برخوردار است ، تمام وسايل ضرورى عقلى و عاطفى را در اختيار دارد تا بتواند بين آنچه انجام مىدهد و انجام نمىدهد ؛ تفاوت بگذارد ؟ علاوه بر اين ، آيا قانونمندى براى كار نيك و بد ، يكى از شئون ما انسان‌ها نيست ؟ سزاوار است كه براى پاسخ به اين پرسش ، معناى اين ادّعا و اهميّت آن را تعريف كنيم . آيا مىخواهيم تنها به جنبهء تفكر و انديشهء انسانى بسنده كنيم و تنها به وجدان فردى متّكى باشيم ، يا اين‌كه مىخواهيم به جنبهء ذاتى شىء نيز برسيم ؟ بنابراين ، اگر انديشهء خير و شر از نظر عقلى چنين تعريف شود : « صفت كمال يا نقصى است كه موافق طبع بشرى يا مخالف آن و يا سزاوار ستايش و يا نكوهش باشد ، » براى متكلّمان مسلمان دشوار نيست كه صلاحيّت انسان را از اين جنبه براى قانون‌گذارى مجاز بدانند ؛ ولى آيا هرآنچه بر حسب عقل و در كمان خوب يا بد مىبينيم ، ضرورتا در ذات و حقيقت خود نيز همين‌طور است ؟

--> ( 1 ) - نساء ( 4 ) آيهء 1 : « از پروردگارتان بپرهيزيد ، آن خدايى كه همهء شما را از يك انسان پديد آورده است » . ( 2 ) - حجرات ( 49 ) آيهء 12 : « . . . گوشت برادر مردهء خود را بخورد ، همهء شما كراهت داريد . » در شأن نزول اين آيهء شريفه در كتب تفسير آمده است : دو نفر كه سلمان را نزد پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرستاده بودند تا غذايى براى آنها ببرد ، از او غيبت كردند . پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم سلمان را نزد اسامة بن زيد كه مسئول بيت المال بود ، فرستاد ؛ اسامه گفت : الآن چيزى ندارم . آن دو نفر از اسامه غيبت كردند و گفتند : او بخل ورزيده است و دربارهء سلمان گفتند : اگر او را به سراغ چاه سميحه ( كه چاه پرآبى بود ) بفرستيم آب آن فروكش خواهد كرد ، سپس خودشان راه افتادند تا نزد اسامه بروند و در آن باره تجسّس كنند . پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود : من آثار خوردن گوشت را در دهان شما مىبينم . گفتند : ما امروز مطلقا گوشت نخورده‌ايم ! فرمود : آرى ، گوشت سلمان و اسامه را مىخورديد . آيه نازل شد و مسلمانان را از غيبت نهى كرد . تفسير نمونه ، جزء 26 قرآن ، ذيل آيه 12 ، حجرات - م